Auteur: Klaas Spronk

Onlangs kreeg ik de aflevering van het Nederlands Theologisch Tijdschrift toegestuurd waarin een (kritische) recensie staat die ik heb geschreven over het boek van Harmen U. de Vries, Hoe worden de doden opgewekt? Toen ik het nummer (66/2; zomer 2012) ging doorbladeren, viel mij op dat er allerlei lijnen en lijntjes lopen naar dingen waar ik mee bezig was en ben. Om te beginnen staat er een artikel in van Alle G. Hoekstra over een boek van mijn Indonesische collega Gerrit Singgih. De afgelopen jaren heb ik nauw met Gerrit Singgih samen gewerkt in de begeleiding van mijn Indonesische promovendus Agus Setiawidi. Vervolgens zag ik dat het boek besproken wordt dat ik samen redigeerde van Archibald van Wieringen, De Bijbel theologisch (het boek dat bijna uitgeroepen werd tot het beste theologische boek van het jaar, maar dat [terecht!] werd verslagen door het boek van Gerben Heitink). Eveline van Staalduine is gematigd positief. Het daarna gerecenseerde boek is van de hand van Johannes de Moor, mijn promotor, en Marjo Korpel, mijn opvolger als assistent van De Moor. Even later is er een bespreking van het boek van Wim Weren (met wie ik in de redactie van De Bijbel vertaald zat). Het gaat over de manier waarop in De Bijbel over de dood gesproken wordt. Dat is een thema dat mij sinds mijn dissertatie bezig houdt.

Kortom, het leek wel bij het doorbladeren van dit tijdschrift of mijn wetenschappelijke leven aan mij voorbij trok. Je zou eruit kunnen concluderen dat ik midden in het academische leven sta. Het roept echter ook de vraag op of ik niet eens wat anders moet gaan doen.

Voor het (zeker in zijn nieuwe vorm) fraaie tijdschrift Interpretatie schreef ik een stukje over het bijbels-theologische profiel van de theologische universiteit in Kampen. Nu deze opleiding voor theologen na ruim anderhalve eeuw vertrekt uit Kampen, roept dat enige weemoed op. De geschiedenis overziend besef je ook hoeveel er in die tijd is veranderd. Dat wordt met name duidelijk aan de manier waarop de discussie tussen geloof en wetenschap wordt gevoerd. Ik heb daarbij gelukkig heel wat meer ruimte dan mijn voorgangers.

Het is wel grappig dat mijn bijdrage in een nummer staat dat voor een groot deel gewijd is aan de bijzondere betekenis van het getal 3 in de Bijbel. Dat thema is natuurlijk in de eerste plaats gekozen met het oog op de tijd van het kerkelijk jaar, waarin veel aandacht is voor de belijdenis dat Jezus is opgestaan “ten derden dage”. Bij mijn promotie in 1986 in Kampen speelde het ook een rol. In mijn proefschrift heb ik onder andere geprobeerd aan te tonen dat het geloof in de opstanding uit de dood op de derde dag raakvlakken heeft met de oude Kanaänitische voorstelling van de vruchtbaarheidsgod Baäl van wie verteld wordt dat hij terugkeert uit het dodenrijk en dat zijn reis drie dagen duurt. In Hosea 6:2 wordt daar volgens mij naar verwezen. Het verklaart de afwijzende reactie op die woorden in de volgende verzen: de God van Israël wil niet beschouwd worden als een god zoals Baäl. Ik heb hierover in 2001 ook nog een artikel geschreven voor de feestbundel van Cees den Heyer, waarbij ik mij liet leiden door het feit dat Cees den Heyer helaas aan den lijve heeft moeten ondervinden dat de ruimte voor het gesprek tussen geloof en wetenschap soms nog beperkt is.

Overigens is deze discussie over Hosea 6 de schrijvers van de artikelen in Interpretatie over het getal 3 ontgaan.

We zijn binnen het Christendom gewend aan de terminologie van het offer. Zeker in de tijd van Pasen is het gebruikelijk. Het speelt immers een grote rol bij de uitleg van zin en betekenis van het lijden en sterven van Jezus Christus. Maar is het allemaal wel zo vanzelfsprekend? Aansluitend bij profeten als Amos, Jesaja en Jeremia en bij Maimonides zou men er op zijn minst vraagtekens bij moeten plaatsen. Dat geldt ook voor de manier waarop de navolging van Christus verbonden wordt met zelfopoffering. Ik heb er een stukje over geschreven in het Christelijk Weekblad. Het Paasnummer is gewijd aan dit thema. Opvallend is hoe verschillend erover gedacht wordt.

In de maanden februari tot april staat de profeet Ezechiël op het oecumenisch leesrooster (de alternatieve lezing). Dat is een mooie uitdaging. Ik grijp die aan door er een cursus in de bijscholing (tegenwoordig heet dat: permanente educatie) aan te wijden. Ik heb er ook een stukje over geschreven in het Christelijk Weekblad. Daarbij kon ik ook mooi verwijzen naar het laatste nummer van de Amsterdamse Cahiers, dat ook al in het teken stond van deze profeet. Volgens sommige rabbijnen zijn dit teksten voor boven de 30. Daarbij denken ze niet in de eerste plaats aan de `pornoprofetie´ in de hoofdstukken 16 en 23, maar aan fascinerende visioenen over de ontmoeting met God zelf en over de toekomst die vanuit de hemel op ons afkomt. Daar willen mensen nog wel eens van in de war raken. Dan raken ze de verbinding met de realiteit kwijt en gaan vreemde dingen doen zoals het eind der tijden voorspellen.